Ścieżki tematyczne i obszary tematyczne
IX Krajowego Kongresu Forów Skarbników:

Kurczące się samorządy, rosnący deficyt: czy finanse JST wytrzymają próbę najbliższej dekady?

Debata połączy dwa kluczowe wątki wpływające na stabilność finansową samorządów: aktualne prognozy demograficzne dla Polski (spadek liczby ludności, wzrost udziału osób w wieku poprodukcyjnym) oraz prognozowany deficyt sektora samorządowego w najbliższych latach. Dyskusja skupi się na centralnym pytaniu: jak utrzymać jakość usług publicznych, planować inwestycje i jednocześnie domykać budżety przy malejącej bazie podatkowej. Podczas dyskusji odpowiemy na kluczowe pytania: jak uwzględniać skutki depopulacji w budżecie i WPF, jak prognozować dochody w warunkach kurczącej się liczby podatników, jak oceniać trwałość finansową usług publicznych przy rosnących kosztach jednostkowych, jak planować inwestycje, gdy malejąca populacja zmienia opłacalność i priorytety projektów, jak przygotować JST na dekadę zmian demograficznych, w której „mniej mieszkańców” nie oznacza „mniej zobowiązań”.

Debata pokaże, jak skarbnik może wykorzystać prognozy demograficzne jako narzędzie planistyczne, a nie tylko informację statystyczną – oraz jak budować budżet i WPF odporne na długotrwałe zmiany struktury ludności.

Służby finansowo‑księgowe w JST – rekrutacja, rozwój i sukcesja

Stabilne kadry finansowo‑księgowe są jednym z kluczowych zasobów jednostek samorządu terytorialnego. Jednocześnie to obszar, w którym coraz trudniej utrzymać ciągłość kompetencji: ograniczone widełki płacowe, konkurencja ze strony sektora prywatnego oraz zmieniające się oczekiwania pracowników wymuszają nowe podejście do rekrutacji, rozwoju i planowania sukcesji.

W pierwszej części panelu skupimy się na praktycznych działaniach związanych z pozyskiwaniem i utrzymaniem pracowników w służbach finansowo‑księgowych JST:

1. jak konkurować o kandydatów z sektorem prywatnym przy sztywnych widełkach płacowych,

2. jak skutecznie przekwalifikowywać pracowników z innych działów urzędu,

3. jak budować współpracę ze szkołami i uczelniami w regionie, aby zwiększać lokalną dostępność kompetencji finansowych.

Druga część panelu będzie poświęcona sukcesji na stanowisku skarbnika — temu, jak przygotowywać potencjalnych następców, tworzyć realne ścieżki awansu wewnętrznego oraz jak praktycznie przekazywać wiedzę, doświadczenie i kontakty przed odejściem dotychczasowego skarbnika.

Bilans nowej ustawy o dochodach JST – dwa lata funkcjonowania

Panel będzie poświęcony retrospektywnej ocenie efektów ustawy o dochodach JST po dwóch latach jej obowiązywania. Dyskusja obejmie analizę tego, które rozwiązania sprawdziły się w praktyce, a gdzie nadal występują rozbieżności w wyliczeniach i interpretacjach. Uczestnicy poznają wnioski płynące zarówno od strony rządowej, jak i samorządowej, dotyczące wpływu ustawy na stabilność dochodów, przewidywalność planowania budżetowego oraz konsekwencje dla wieloletnich prognoz finansowych.

Nowa klasyfikacja budżetowa 2027 w praktyce – pierwsze miesiące stosowania

Panel będzie poświęcony praktycznym doświadczeniom JST z pierwszych miesięcy stosowania nowej klasyfikacji budżetowej obowiązującej od 2027 r. Dyskusja skupi się na najczęściej zgłaszanych przez skarbników problemach związanych z klasyfikowaniem dochodów i wydatków, zmianami w planach kont oraz interpretacją nowych paragrafów i rozdziałów. Uczestnicy poznają typowe trudności, rozbieżności w stosowaniu klasyfikacji oraz konsekwencje błędów dla sprawozdawczości i planowania budżetowego.

Finanse oświaty samorządowej – zarządzanie i kontrola wydatków

Panel będzie poświęcony finansowym aspektom funkcjonowania oświaty. Omówimy zagadnienia dotyczące budżetu oświaty: porównanie zmian w zakresie wag, wynikających z przepisów wykonawczych względem roku 2026, rozliczanie potrzeb oświatowych, kontrola wydatków szkół i placówek (publicznych i niepublicznych), najczęstsze nieprawidłowości wskazywane przez RIO. Druga część panelu obejmie prognozy dotyczące liczby uczniów oraz wynikające z nich konsekwencje finansowe dla budżetów JST, w tym wpływ na koszty utrzymania sieci szkół, planowanie wydatków oraz konieczne dostosowania organizacyjne. Panel pokaże, jak łączyć bieżącą kontrolę finansową z realistycznym prognozowaniem wydatków oświatowych, aby zapewnić stabilność budżetu i zgodność z przepisami.

Podatki i opłaty lokalne 2027 – najnowsze orzecznictwo i zmiany

Panel będzie poświęcony najnowszym zmianom w podatkach i opłatach lokalnych, ze szczególnym uwzględnieniem aktualnego orzecznictwa NSA dotyczącego podatku od nieruchomości i opodatkowania budowli, zmian w egzekucji należności oraz stanu prac nad nowelizacją Ordynacji podatkowej. Dyskusja skupi się na tym, jak te rozstrzygnięcia wpływają na praktykę organów podatkowych JST. Druga część panelu odpowie na pytanie, czy samorządy tracą realny wpływ na podatek od nieruchomości. Uczestnicy przeanalizują proces stanowienia, interpretowania i egzekwowania prawa: z jednej strony rząd tworzy przepisy, z drugiej strony sądy dokonują ich interpretacji, co w praktyce często przesądza o stosowaniu ulg i zwolnień w podatkach lokalnych. Panel nawiąże również do rozwiązań dotyczących centralizacji interpretacji lokalnych i ich konsekwencji dla autonomii JST.

Finansowanie gospodarki komunalnej w JST – jak utrzymać stabilność budżetu przy rosnących kosztach usług?

Panel będzie poświęcony finansowaniu gospodarki komunalnej w JST, obejmującej zarówno usługi infrastrukturalne – gospodarkę wodno kanalizacyjną i odpadową – jak również gospodarkę mieszkaniową, która w wielu jednostkach generuje coraz większe obciążenia finansowe. Dyskusja skupi się na tym, jak rosnące koszty energii, usług, materiałów budowlanych i utrzymania infrastruktury wpływają na taryfy, opłaty, czynsze oraz konieczność dopłat z budżetu. Uczestnicy przeanalizują, jak czynniki (w tym demograficzne) przekładają się na koszty jednostkowe usług komunalnych i utrzymania zasobu mieszkaniowego, w tym remontów, modernizacji energetycznych i budowy nowych lokali. Panel pokaże, które elementy systemu wymagają utrzymania niezależnie od wielkości gminy, gdzie można szukać oszczędności, a gdzie ryzyka są nieuniknione. Celem panelu jest przedstawienie praktycznych wniosków dla skarbników: jak planować budżet i WPF w obszarze gospodarki komunalnej i mieszkaniowej, jak oceniać pełne koszty utrzymania infrastruktury oraz jak podejmować decyzje finansowe zapewniające stabilność usług i bezpieczeństwo budżetu JST.

Jak świadomie zarządzać finansami JST w perspektywie wieloletniej? Polityka zadłużenia JST i instrumenty finansowania inwestycji

Panel będzie poświęcony temu, jak świadomie zarządzać finansami JST w perspektywie wieloletniej. W pierwszej części omówione zostaną kluczowe elementy planowania budżetu i WPF: realistyczne prognozowanie dochodów w obecnych warunkach prawnych, szacowanie kosztów bieżących oraz uwzględnianie pełnych kosztów utrzymania nowych inwestycji. W drugiej części omówione zostaną dostępne instrumenty finansowania inwestycji – kredyty, obligacje komunalne (w tym zielone), pożyczki preferencyjne, leasing zwrotny – wraz z ich kosztami i wpływem na zadłużenie, a także zasady świadomego zarządzania długiem i majątkiem JST w granicach limitów wynikających z ustawy o finansach publicznych, tak by dobór instrumentów wspierał stabilność budżetu w perspektywie wieloletniej.

Współpraca międzygminna i obszary funkcjonalne jako odpowiedź na depopulację małych JST

Panel będzie poświęcony finansowym i strukturalnym aspektom współpracy międzygminnej jako sposobowi łagodzenia skutków depopulacji w małych JST. Omówione zostaną różne formuły współpracy – związki międzygminne, porozumienia, obszary funkcjonalne oraz związek metropolitalny – wraz z ich zaletami i wadami finansowymi. Dyskusja skupi się na tym, które modele współdziałania pozwalają ograniczać koszty świadczenia usług publicznych, zwiększać efektywność inwestycji oraz utrzymywać dostępność usług mimo spadającej liczby mieszkańców. Panel pokaże, jak małe gminy spoza obszarów metropolitalnych mogą wykorzystywać współpracę terytorialną jako narzędzie stabilizacji finansowej i racjonalizacji wydatków w warunkach kurczącej się bazy demograficznej.

Systemowe i długotrwałe niedoszacowanie środków finansowych przekazywanych przez Skarb Państwa na realizację zadań zleconych

Panel będzie poświęcony problemowi systemowego niedoszacowania środków przekazywanych przez Skarb Państwa na realizację zadań zleconych. Omówione zostaną konieczne rozwiązania systemowe oraz praktyczne podejście do postępowania z niedoszacowanymi dotacjami dotyczącymi zrealizowanych zadań. Dyskusja obejmie zarówno perspektywę JST, które muszą pokrywać brakujące koszty z dochodów własnych, jak i stanowisko administracji rządowej. Podczas panelu wskażemy również na kluczową rolę audytu wewnętrznego w ocenie adekwatności finansowania zadań zleconych. Wskażemy, jak zaplanować zadanie audytowe weryfikujące relację między przekazaną dotacją a rzeczywistymi kosztami realizacji zadania.

Zakupy grupowe i efektywność energetyczna jako realne narzędzie oszczędności JST

Panel będzie poświęcony finansowym i prawnym mechanizmom pozwalającym JST ograniczać koszty energii i mediów oraz zwiększać efektywność energetyczną. Omówione zostaną zasady organizacji zakupów grupowych energii, warunki prawne i finansowe inwestycji w odnawialne źródła energii oraz funkcjonowanie umów typu ESCO, w których wykonawca finansuje i realizuje przedsięwzięcia poprawiające efektywność energetyczną. W dyskusji pojawi się również wątek spółdzielni energetycznych jako modelu lokalnej współpracy, który pozwala JST obniżać koszty energii, zwiększać udział OZE oraz stabilizować wydatki w dłuższej perspektywie. Dyskusja skupi się na tym, jak poszczególne rozwiązania wpływają na budżet JST, jakie ryzyka i obowiązki wiążą się z ich stosowaniem oraz jak prawidłowo przygotować procesy zakupowe i inwestycyjne, aby osiągnąć realne oszczędności. Konkretne przykłady wdrożeń będą prezentowane jako dobre praktyki do zastosowania w JST.

Inwestycje JST – co po KPO? co w nowej perspektywie finansowej UE po 2027 r.?

Panel będzie poświęcony finansowaniu inwestycji JST w okresie po zakończeniu KPO oraz w nowej perspektywie finansowej UE po 2027 roku. Uczestnicy poznają możliwe źródła finansowania projektów w czasach ograniczonej dostępności grantów, rosnących kosztów i większego znaczenia instrumentów zwrotnych. Dyskusja skupi się na tym, jak skarbnicy mogą utrzymać zdolność inwestycyjną jednostek, budować montaż finansowy i planować inwestycje w warunkach zmieniającej się polityki spójności. Panel odpowie na kluczowe pytanie: jak finansować rozwój JST, gdy kończy się era KPO i nadchodzi nowy model wsparcia po 2027 roku.

Cyberbezpieczeństwo JST po nowelizacji ustawy o KSC – nowe obowiązki, zasady odpowiedzialności, koszty wdrożenia

Panel rozpocznie się od praktycznego omówienia cyberbezpieczeństwa procesów finansowych. Uczestnicy poznają najczęstsze zagrożenia (phishing, podmiana rachunków, fałszywe faktury) oraz otrzymają konkretną checklistę działań, które można wdrożyć od razu, aby uporządkować procedury, weryfikować płatności i realnie ograniczyć ryzyka finansowe. Druga część panelu wyjaśni skutki nowelizacji ustawy o KSC: nowe obowiązki dla JST, konieczność zabezpieczenia środków w budżecie na działania związane z cyberbezpieczeństwem oraz osobistą odpowiedzialność finansową włodarzy. Uczestnicy poznają najważniejsze terminy ustawowe, koszty dostosowania i ryzyka budżetowe związane z incydentami oraz niewykonaniem obowiązków. Odpowiemy na pytania: ile cyberbezpieczeństwo będzie kosztowało JST, jakie wydatki będą konieczne, za co odpowiada kierownik jednostki, co trzeba wdrożyć, jak podejść do SZBI, audytów, obsługi incydentów, usług zewnętrznych i ciągłości działania oraz jakie konsekwencje organizacyjne i finansowe wynikają z nowych przepisów.

KSeF, ePłatności, CRU – cyfrowa rewolucja czy ewolucja?

Panel będzie poświęcony temu, jak wdrożenie KSeF, ePłatności w mObywatelu oraz Centralnego Rejestru Umów realnie zmienia pracę służb finansowo‑księgowych JST. Uczestnicy poznają konkretne przykłady automatyzacji procesów – od wystawienia należności, przez powiadomienia i płatności online, aż po automatyczne księgowanie i pełną widoczność dokumentów w systemach finansowo-księgowych. Dyskusja pokaże, na co zwrócić uwagę przy wdrażaniu nowych rozwiązań, jakich błędów organizacyjnych i technicznych unikać oraz jakie efekty – procesowe, kontrolne i finansowe – przynoszą e‑usługi. Panel odpowie na pytanie, czy cyfryzacja procesów finansowych JST to faktyczna rewolucja, czy raczej ewolucja.

VAT w JST – ryzyka i najczęstsze niezgodności w rozliczeniach jednostek samorządu

Panel będzie poświęcony roli audytu w identyfikowaniu i ograniczaniu ryzyk podatkowych związanych z rozliczeniami VAT w jednostkach samorządu terytorialnego. Dyskusja pokaże najczęstsze źródła nieprawidłowości wykrywane zarówno w audytach wewnętrznych, jak i kontrolach urzędów skarbowych – błędną kwalifikację czynności jako opodatkowanych lub nieopodatkowanych, nieprawidłowe stosowanie prewspółczynnika i współczynnika, ryzyka przy inwestycjach o mieszanym przeznaczeniu oraz luki w dokumentacji i ewidencjach – a także obszary działalności JST, które najczęściej trafiają pod lupę kontrolerów. Celem panelu jest wyposażenie uczestników w praktyczne wskazówki do zbudowania systemu kontroli VAT, który ogranicza ryzyko finansowe jednostki i przygotowuje ją na ewentualną kontrolę organów podatkowych.

Rola skarbnika w ocenie ryzyka inwestycyjnego oraz możliwości terminowej realizacji zobowiązań JST

Choć decyzje inwestycyjne podejmuje organ wykonawczy i stanowiący, a nie skarbnik, to skarbnik pozostaje kluczowym ogniwem procesu decyzyjnego. Panel skupi się na roli skarbnika jako osoby przygotowującej WPF i projekt uchwały budżetowej w oparciu o decyzje decydentów oraz sygnalizującej ryzyka związane z inwestycjami. Omówione zostaną praktyczne metody oceny ryzyka inwestycyjnego w warunkach niepewności fiskalnej (niestabilność dochodów, rosnące koszty bieżące) jak również niepewności demograficznej (spadek liczby mieszkańców, zmiany w dochodach PIT). Panel pokaże, jak skarbnik może oceniać zdolność JST do terminowej realizacji zobowiązań, wskazywać ograniczenia finansowe oraz przedstawiać konsekwencje inwestycji dla płynności i zadłużenia w kolejnych latach.

Nadzór właścicielski nad spółkami komunalnymi i partnerstwem publiczno‑prywatnym – konsekwencje dla budżetu JST

Panel będzie poświęcony nadzorowi właścicielskiemu nad spółkami komunalnymi i projektami PPP oraz ich wpływowi na budżet JST – prawidłowej konstrukcji umowy powierzenia zadania i umowy PPP, najczęstszym nieprawidłowościom w nadzorze, a także kwalifikacji dokapitalizowania i rekompensat jako pomocy publicznej lub de minimis, wraz z obowiązkami sprawozdawczymi i ryzykiem zwrotu wsparcia. Dyskusja pokaże, że błędy w nadzorze, dokumentacji lub kwalifikacji pomocowej przekładają się bezpośrednio na budżet – zarówno po stronie dochodów (dywidendy), jak i wydatków (dopłaty, dokapitalizowanie, zwrot pomocy).

Kontrola podatkowa i czynności sprawdzające w praktyce gminy jako organu podatkowego

Panel będzie poświęcony praktycznemu omówieniu zakresu uprawnień gminy jako organu podatkowego w zakresie czynności sprawdzających i kontroli podatkowej. Przeanalizujemy granice tych uprawnień, najczęstsze błędy proceduralne popełniane przez organy podatkowe oraz typowe uchybienia prowadzące do uchylania decyzji przez organy odwoławcze i sądy administracyjne. Dyskusja skoncentruje się na tym, jak prawidłowo prowadzić czynności, dokumentować ustalenia i unikać naruszeń, które podważają skuteczność postępowań podatkowych.

Raport o stanie gminy/miasta/powiatu jako narzędzie komunikacji z mieszkańcami w obszarze finansów i inwestycji

Panel będzie poświęcony temu, jak zaprojektować treść, strukturę i formę raportu o stanie jednostki samorządu terytorialnego tak, aby stał się realnym narzędziem komunikacji z mieszkańcami w obszarze finansów, budżetu i inwestycji. Dyskusja skupi się na tym, jak przedstawiać dane finansowe, decyzje budżetowe, koszty usług publicznych oraz plany inwestycyjne w sposób zrozumiały dla odbiorców, którzy na co dzień nie zajmują się finansami publicznymi. Uczestnicy poznają zasady budowania narracji, która tłumaczy nie tylko „co zrobiono”, ale także dlaczego podjęto określone decyzje finansowe, jakie były ich konsekwencje i jak wpisują się w długoterminowy rozwój gminy. Celem panelu jest pokazanie, że dobrze przygotowany raport i dobrze poprowadzona debata mogą stać się jednym z najważniejszych narzędzi komunikacji JST z lokalną społecznością w obszarze finansów.

Finansowanie opieki nad seniorami – jak planować rosnące wydatki na usługi społeczne w budżecie JST

Starzenie się populacji staje się jednym z najważniejszych wyzwań finansowych dla jednostek samorządu terytorialnego. Wzrost zapotrzebowania na usługi opiekuńcze, wsparcie środowiskowe, transport dla osób starszych oraz miejsca w domach pomocy społecznej wymaga od JST coraz bardziej precyzyjnego planowania wydatków – zarówno w budżecie rocznym, jak i w wieloletniej prognozie finansowej. Panel będzie skoncentrowany na praktycznym planowaniu finansowym: jak prognozować rosnące koszty usług opiekuńczych, jak uwzględniać zwiększające się potrzeby seniorów w WPF, oraz jak tworzyć realistyczne założenia budżetowe w warunkach ograniczonych zasobów i presji na utrzymanie jakości usług społecznych. Omówimy także, jak różne decyzje organizacyjne – rozwój usług środowiskowych, zwiększanie dostępności transportu dla seniorów, inwestycje w DPS – wpływają na strukturę i dynamikę wydatków JST. Panel pokaże, jak świadomie planować finansowanie opieki nad seniorami, aby zapewnić stabilność budżetu i adekwatność usług w perspektywie najbliższych lat.

Zarządzanie stresem i presją społeczną w pracy skarbnika i służb finansowo‑księgowych

Wystąpienie będzie poświęcone radzeniu sobie ze stresem i presją społeczną, które towarzyszą pracy skarbnika oraz służb finansowych, zwłaszcza w okresach podejmowania trudnych decyzji budżetowych — cięć, reorganizacji usług , ograniczeń inwestycyjnych czy komunikowania niepopularnych rozstrzygnięć. Rosnąca liczba obowiązków, napięte terminy oraz oczekiwania mieszkańców i decydentów sprawiają, że kompetencje psychologiczne stają się równie ważne jak wiedza finansowa. Podczas wystąpienia omówimy najczęstsze źródła stresu w pracy skarbnika, mechanizmy presji społecznej oraz sposoby, w jakie wpływają one na proces podejmowania decyzji. Uczestnicy poznają praktyczne techniki radzenia sobie z obciążeniem emocjonalnym, strategie komunikacji w sytuacjach konfliktowych oraz metody wzmacniania odporności psychicznej w pracy z zespołem, zarządem i mieszkańcami. Wystąpienie będzie prowadzone w formule interaktywnej — w oparciu o krótkie ćwiczenia, rozmowę z uczestnikami i analizę realnych sytuacji z praktyki JST.

Wynagrodzenia w JST – jak jest, a jak powinno być?

Panel będzie poświęcony formalno‑prawnym zasadom wynagradzania na stanowiskach urzędniczych i kierowniczych w administracji publicznej, ze szczególnym uwzględnieniem wynagrodzenia skarbnika JST. Dyskusja skupi się na pytaniu, czy rosnąca liczba zadań, skala ryzyk oraz zakres osobistej odpowiedzialności skarbników za gospodarkę finansową jednostki znajdują odzwierciedlenie w adekwatnym poziomie wynagrodzeń. Panel pokaże, jak obecny system wynagradzania koresponduje z rzeczywistymi obowiązkami skarbnika oraz jakie zmiany mogłyby wzmocnić jego pozycję i zapewnić adekwatność wynagrodzeń w kontekście rosnącej odpowiedzialności.